

Intatheli: Norma Duma
Njengoba Abaholi be-SADC Bebuthana eThekwini, Bangaphezu kuka-250 Izingqungquthela Ezizungeze Ukuboshwa Komakadebona Wempi Yeminyaka engu-95 Kanye Nombuzo Obanzi Wobulungiswa
UNgqongqoshe wezangaphandle waseSeychelles kanye nenxusa le-DRC bajoyina abaholi bezifunda ukuze bathole inkhulumomphendvulwano yezinga eliphezulu ngamalungelo okuqulwa kwecala ngendlela efanele, inkululeko yezenkolo, kanye nokwethenjwa kwesikhungo.
Kube nomhlangano nge-13 Agasti 2026 e-The Station ukuzobhunga ngezindlela zokuthi ubulungiswa bulandelwa kanjani lapho izimiso zesithunzi somuntu, inkululeko, kanye nokuqulwa kwecala ngendlela efanele zivivinywa. Kubaholi abangaphezu kuka-250, osomaqhinga, abamele izinkolo, abezomthetho, izifundiswa, kanye namazwi omphakathi ahlangene eThekwini, lo mbuzo uphuthume kakhulu ngodaba lukaSihlalo uMan Hee Lee—umakadebona wezempi oneminyaka engu-95 ubudala, ummeli wokuthula, kanye nomholi wezenkolo wamazwe ngamazwe okwamanje ovalelwe eSouth Korea.
USihlalo u-Lee waboshwa futhi wavalelwa ngaphambi kokuqulwa kwecala ngoJuni 2026 mayelana nezinsolo ezingaphansi koMthetho wamaqembu ezombusazwe waseNingizimu Korea. Ukuboshwa kwakhe kuphakamise ukukhathazeka phakathi kwabalandeli namazwi alwela amalungelo abantu mayelana nokulingana kokuboshwa uma kubhekwa iminyaka yakhe yobudala, kanye nemibuzo ebanzi ephathelene namalungelo okuqulwa kwecala, inkululeko, isithunzi somuntu, kanye nenkululeko yenkolo noma yenkolelo.
Kwakungenxa yalesi simo okwaba ne-inkhulumomphendvulwano esezingeni eliphezulu eThekwini, emaphethelweni eNgqungquthela yesi-46 Ejwayelekile ye-SADC. Umbuthano ulethe icala engxoxweni yesifunda ebanzi: Yisiphi isibopho isifunda esinaso lapho izimiso esizibophezele kuzo ziphonselwa inselelo ekusebenzeni?
Umbono waseNingizimu Afrika embuzweni womhlaba wonke wamalungelo abantu
Phakathi kwalabo abebebambe iqhaza bekukhona abamele Amazwe Angamalungu e-SADC, okuhlanganisa noNgqongqoshe Wezangaphandle eSeychelles kanye neDiaspora, uBarry Faure, kanye neNxusa Lomhlonishwa, uMutombo Kambila Patrick waseDemocratic Republic of Congo, kanye nabaholi bezomthetho, ezenkolo, amalungelo abantu, ezemfundo, kanye nemikhakha yomphakathi.
KuNgqongqoshe uFaure, lolu daba luthinta ulwazi lukaSeychelles. Ngemva kokuhlangana okokuqala noSihlalo u-Lee eminyakeni engaphezu kweyishumi edlule ngesikhathi eseKorea, uNgqongqoshe uFaure wacabanga ngecala lamalungelo abantu eSeychelles elisaphenywa futhi elikhulise ukukhathazeka kwakhe siqu ngokuvikelwa kwamalungelo abantu.
“Ngenxa yalokho okwenzeka eSeychelles, amalungelo abantu asephenduke into ebaluleke kakhulu kithi. Uma ngibona ukuthi kwenzekani kuSihlalo u-Lee, ngibona lokho kukhathazeka kwamalungelo abantu okufanayo. Ngingathanda ngempela ukusekela lesi sizathu futhi ngenze konke engingakwenza ukusiza.”
UNgqongqoshe uFaure usayine iSitatimende Esihlanganyelwe se-SALC-FFJ waveza ukuthi uzosibuyisela eSeychelles, ekhombisa inhloso yakhe yokuqhubeka nokuxoxisana ngalolu daba.
Ingxoxo yabeka izimo zikaSihlalo u-Lee ngaphakathi komongo womlando waseNingizimu Afrika kanye nokuzibophezela kwesifunda. I-SADC iveze izibopho zentando yeningi, amalungelo abantu, ubulungiswa, ukuthula, kanye nokubusa okuhle ngokusebenzisa amathuluzi ahlanganisa iSivumelwano se-SADC kanye ne-RISDP 2020–2030, kuyilapho i-African Charter on Human and Peoples’ Rights ihlinzeka ngokuvikelwa kwezwekazi okuhlobene nesithunzi somuntu, inkululeko, ukuqulwa kwecala ngendlela efanele, kanye nenkululeko kanozansi nenkolo.
Ngakho-ke ababambiqhaza baphonselwe inselelo yokucabangela ukuthi le migomo ingakwazisa kanjani ukusebenzelana okwakhayo lapho amalungelo ayisisekelo ebuzwa ngale kwesifunda. Kubaholi bezenkolo, lokhu kuphinde kwaphakamisa umthwalo wokuvikela inkululeko engokwenkolo ngaphandle komphakathi womuntu.
USwami Vedanand Saraswati, Umholi Wezomoya we-Arya Samaj South Africa kanye noMgqugquzeli woMkhandlu waseSanyasi waseNingizimu Afrika, uzwakalise ukukhathazeka okukhulu ngempatho kaSihlalo u-Lee uma kubhekwa iminyaka yakhe, umlando njengomakadebona wezempi, kanye nokusebenzela ukuthula.
“Angikwazi ngempela ukwamukela okwenzeka kuSihlalo u-Lee. Angiqondi ukuthi umuntu oneminyaka engu-95 angaphathwa kanjani ngale ndlela. Uyisishoshovu sokuthula nomakadebona wezempi, futhi ufanelwe ukuphathwa ngobuntu nesithunzi.”
USwami Vedanand uphinde wagcizelela ukuthi umcimbi akufanele ubhekwe njengesiphetho, egcizelela ukubaluleka kokuqhubeka kwesenzo nokulandelela.
Kusukela kwingxoxo kuya esenzweni
Umphumela obambekayo wombuthano ufike esiphethweni sawo, lapho iSitatimende Esihlanganyelwe se-SALC-FFJ sethulwa ngokusemthethweni futhi samukelwa Amazwe Angamalungu e-SADC akhona, okunguNgqongqoshe waseSeychelles kanye neNxusa laseDemocratic Republic of Congo.
Isitatimende sidinga ukunakwa okukhulu kwamalungelo okuqulwa kwecala, isithunzi somuntu, inkululeko, nenkululeko yenkolo noma yenkolelo. Ithole ukugunyazwa kwezinhlangano nabaholi abangama-220 esifundeni sonke se-SADC, okuhlanganisa imiphakathi yezenkolo, ochwepheshe bezomthetho, abameli bamalungelo abantu, kanye nabamele umphakathi.
Ukunikezelwa ngokusemthethweni kwabeka ukukhathazeka koMfelandawonye ngqo phambi kwesikhungo sesifunda esimaphakathi neNgqungquthela ebiseThekwini.
Lo mcimbi uphinde wagqamisa ubudlelwano phakathi kobulungiswa, inkululeko yezenkolo, kanye nokwethenjwa kwezikhungo. Abahlanganyeli bacabangele ukuthi ukuzethemba ezikhungweni kungenziwa buthaka kanjani lapho abantu bebona izinqubo zomthetho njengezingalungile, ezingalingani, noma ezingahambisani namalungelo ayisisekelo, nokuthi lokho kukhathazeka kungathinta kanjani ekugcineni ukubumbana komphakathi kanye nokuzethemba ekubuseni.
Izwi lase-Afrika engxoxweni yomhlaba wonke
Ku-SALC-FFJ, ukubaluleka kwengxoxo kudlulela ngale kwecala likaSihlalo u-Lee. Umbuthano ubufuna ukukhombisa ukuthi i-Afrika ingaba neqhaza ezingxoxweni zomhlaba wonke mayelana nobulungiswa namalungelo abantu kusukela emandleni omlando wayo, izikhungo, ulwazi, kanye nezindinganiso zayo.
INingizimu Afrika akudingeki ikhethe phakathi kokuvikela ubukhosi bayo nokuvikela izimiso zomhlaba wonke. Ingxoxo yesifunda eyakhayo ingavumela kokubili ukuthi kuhlale ndawonye.
Ukubamba iqhaza kwabamele izikhulu, abaholi bezenkolo, ochwepheshe bezomthetho, izifundiswa, kanye namazwi omphakathi kubonise isifiso sokuqhubeka nokuxoxisana, kuyilapho ababambiqhaza bezwakalisa ukuzimisela ukuqhubeka behileleke ngale komcimbi.
Njengoba kuqhubeka iNgqungquthela yeSADC, iSALC-FFJ ikholelwa ukuthi ingxoxo kufanele iqhubeke ngale kweTheku. Uma ubulungisa, inkululeko, inkululeko engokwenkolo, nesithunzi somuntu kuyizimiso okufanele zivikelwe, uvivinyo lwangempela akukhona ukuthi siyakuqinisekisa yini ngokomthetho, kodwa esikwenzayo lapho lezo zimiso ziphonselwa inselelo.
Umzukulu walowo owayelwela amalungelo abantu bomdabu, uMahatma Gandhi, u-Ela Gandhi uthe uyingxenye yokuseka ukukhululwa komholi, njengoba ekholelwa kumalungelo abantu nenkululeko yabo. Uzifanise noMartin Luther owalwela amalungelo abantu. Uthe akusho lutho ukuthi umuntu ekholelwa kuyiphi inkolo, kusho uGandhi.
